De kunst van goed opdrachtgeverschap - boekrecensie

Weliswaar neemt de aandacht voor de rol van opdrachtgever (OG) de laatste jaren toe. Er is nog altijd vrij weinig literatuur voor OG’s beschikbaar, laat staan workshops of trainingen. Vooral in kennis en beschikbare tijd heeft de OG een achterstand ten opzichte van de opdrachtnemer (ON), aldus de auteurs Henny Portman & Marcel Vilain in hun recent (2025) verschenen boek. In de praktijk herken ik me daar wel in. Opdrachtgevers zijn druk, moeten hun aandacht verdelen over vele vraagstukken en zijn bovendien vaak ook lijnmanager. Voor de relatief beperkte beschikbaarheid van literatuur voor opdrachtgevers biedt het kloeke boek ‘De kunst van goed opdrachtgeverschap' uitkomst.

Project en programma
In het boek wordt een duidelijk onderscheid tussen projecten en programma’s. Projecten en programma’s worden beide opgevat als tijdelijke managementaanpakken. Projecten zijn uniek, tijdelijk en richten zich op een concreet resultaat op basis van een overeengekomen businesscase. Programma’s zijn ook uniek en tijdelijk maar richten zich op het bereiken van een of meerdere doelen waarbij telkens wordt beoordeeld welke activiteiten (projecten) het beste kunnen bijdragen aan het bereiken van de doelen.

Oplossingsgericht versus doelgericht
In het boek wordt een onderscheid gemaakt tussen oplossingsgerichte projecten en doelgerichte projecten. Bij oplossingsgerichte projecten wil de OG een specifiek resultaat behalen dat van tevoren helder is gedefinieerd. Deze projecten worden gekenmerkt door voorspelbaarheid, standaardisatie en een duidelijke verdeling van taken en verantwoordelijkheden. Het meest kenmerkende voorbeeld hiervan is wellicht een bouwproject. Doelgerichte projecten daarentegen richten zich niet op een vooraf vastomlijnd eindresultaat, maar het behalen van bredere, vaak dynamische doelen die tijdens het project kunnen evolueren. Dit type project is geschikt voor innovatie, transformatie en verandering. Het moge duidelijk zijn dat beide type projecten andere eisen stellen aan OG en ON. Voor een OG is het van belang samen met zijn ON vast te stellen om welke type project het gaat en in hoeverre de beschikbare bekwaamheden van beide aanvullend en toereikend zijn.

Handboek voor opdrachtgevers
Het boek bestaat uit drie delen. Het eerste deel behandelt de kern van goed opdrachtgeverschap. Wat bepaalt eigenlijk het succes van een project? Wat zijn de zes veelvoorkomende valkuilen? Denk hierbij bijvoorbeeld aan de zijpaden die in een projectteam vaak worden bewandeld. Maar ook dat in sommige organisaties het opleveren van ‘verplichte’ projectdocumenten belangrijker wordt dan oog houden voor het te bereiken doel.
In deel 2 worden elf aandachtsgebieden voor goed opdrachtgeverschap besproken. Hierbij speelt het eerdergenoemde onderscheid tussen oplossingsgerichte en doelgerichte projecten een rol. Denk bij de aandachtsgebieden bijvoorbeeld aan: doelen & waardecreatie, commitment & draagvlak en scope & prioritering etc. Opdrachtgevers kunnen hier zeker hun voordeel meedoen door met enige regelmaat hun eigen projecten kritisch tegen het licht van deze aandachtsgebieden te houden.  
In deel 3 volgt een opsomming van meer dan 30 veelgebruikte modellen en technieken in projecten. Het gaat van Scrum tot projectcanvas en van situationeel leiderschap tot een Gantt-diagram. Het overzicht kan het best gezien worden als een snelle ‘spiekbrief’: hoe zat het ook alweer? Voor de nieuwsgierige opdrachtgever is het beslist handig. Toch zal hij of zij vaak meer achtergrondinformatie nodig hebben om er echt mee aan de slag te gaan.

Houvast voor opdrachtgevers
Het boek is prettig geschreven en fraai vormgegeven. De theorie van het opdrachtgeverschap wordt aangevuld met negen interviews met ervaren opdrachtgevers. Zo komt de theorie nog meer tot leven. 
Al met al biedt het boek een goed houvast voor zowel de beginnende als ervaren opdrachtgevers. Het is overigens niet een boek dat je in anderhalf uur uitleest. Dus de drukke opdrachtgever mag aan de bak. Neemt hij of zij de lessen uit het boek tot zich dan zal dat zeker leiden tot meer project- en programma succes.